Türkiye’de hem sanayi üretiminde hem de günlük yaşamda en sık kullandığımız malzemelerden biri kağıt. Ofislerde yazıcıdan çıkan çıktılar, marketlerden alınan karton kutular, gazeteler, dergiler, ambalajlar… Günün sonunda hepsi ya çöp kutusunda ya da geri dönüşüm kutusunda son buluyor. Bu nedenle kağıt atık, çevre politikalarının, yerel yönetimlerin ve özel sektörün gündeminde her geçen gün daha fazla yer tutuyor.
Bu yazımızda, kağıt atığın ne olduğunu, neden kritik bir çevresel ve ekonomik konu haline geldiğini, Türkiye’deki mevcut tabloyu ve kurumların bu alandaki sorumluluklarını ele alıyoruz.
Kağıt Atık Nedir?
Kağıt atık, kullanım süresi dolmuş veya artık kullanılmayan her türlü kağıt malzemeye verilen isimdir. Gazete, dergi, kitap, ofis kağıtları ve karton kutular en yaygın kağıt atık türlerindendir. Geri dönüştürülebilir özellikte olan bu atıklar, çevre dostu bir şekilde yeniden değerlendirilerek doğal kaynakların korunmasına katkı sağlar.
Kağıt atıkların geri dönüşüme kazandırılması, ormanların korunmasına ve enerji tasarrufuna yardımcı olur. Ayrıca atık miktarını azaltarak çevre kirliliğini önler. Evde, okulda ve iş yerinde kağıt atıkların ayrı toplanması geri dönüşüm sürecini kolaylaştırır. Kağıt atık, sürdürülebilir yaşam için önemli bir geri dönüşüm kaynağıdır.
Kağıt Atık Kutusu Nedir?
Kağıt atık kutusu, sadece kağıt ve karton atıkların toplandığı geri dönüşüm kutusudur. Bu kutular, evlerde, okullarda, ofislerde ve kamusal alanlarda geri dönüşüm bilincini artırmak için kullanılır. Üzerinde genellikle “kağıt atık” ibaresi bulunur ve mavi renkle işaretlenir.
Gazete, dergi, kitap, ambalaj kartonları gibi kağıt bazlı atıkların ayrı toplanmasını sağlar. Kağıt atık kutuları sayesinde geri dönüşüm süreci daha verimli işler ve çevre kirliliği azalır. Ayrıca doğal kaynakların korunmasına ve enerji tasarrufuna katkı sunar. Doğru kullanım, sürdürülebilir çevre için kritik öneme sahiptir.
Kağıt Atık Neden Çöp Değildir?
Çoğu tüketici için geri dönüşüm, vicdani bir sorumluluktan ibaret olabilir. Ancak iş dünyası için bu konu tamamen matematikseldir. Kağıdın hammaddesi olan selüloz, küresel piyasalarda döviz cinsinden işlem görür. Orman varlığı sınırlı olan veya endüstriyel ormancılığı henüz tam kapasiteye ulaşmamış ülkeler, kağıt ihtiyacını karşılamak için ya selüloz ithal etmek ya da hurda kağıdı işlemek zorundadır.
Bir ton kullanılmış kağıdın geri kazanılması, sadece 17 ağacın kesilmesini önlemekle kalmaz; aynı zamanda sıfırdan kağıt üretimine kıyasla %60’a varan enerji tasarrufu ve %80 su tasarrufu sağlar. Enerji maliyetlerinin sanayicinin belini büktüğü 2024-2026 döneminde, bu tasarruf oranları hayati önem taşır.
Dolayısıyla, ofisinizdeki mavi kutuya attığınız her temiz A4 kağıdı veya karton koli, aslında ülkenin cari açığına karşı yapılmış mikro bir müdahaledir. Çöpe giden her kağıt ise, toprağa gömülen dolar/euro demektir.
Türkiye’de Kağıt Atık Yönetiminde Kurumsal Yaklaşım
Türkiye’de hem kamu kurumları hem de özel sektör, son yıllarda sıfır atık hedefleri, kurumsal sürdürülebilirlik raporları ve çevre yönetim sistemleri üzerinden kağıt atık yönetimine daha planlı şekilde yaklaşmaya başladı.
Kurum İçi Uygulamalar
Özellikle büyük ölçekli şirketler ve kamu kurumlarında:
- Açık alanlara yerleştirilen mavi geri dönüşüm kutuları,
- Tek tarafı basılı kağıtların tasarruf amaçlı tekrar kullanımı,
- Dijital arşiv ve e-imza gibi uygulamalarla baskı sayısının azaltılması,
- Personel için düzenli farkındalık eğitimleri
gibi uygulamalar yaygınlaşıyor.
Bu sayede hem kağıt tüketimi azaltılıyor, hem de ortaya çıkan kağıt atığın sistemli şekilde geri dönüşüm zincirine girmesi sağlanıyor.
Belediyelerin Rolü
Yerel yönetimler, hem hanelerden hem de iş yerlerinden kaynaklanan kağıt atığın toplanmasında kritik aktör konumunda. Bazı belediyeler:
- Mahallelere yerleştirilen kumbaralar,
- Okullarda yürütülen eğitim kampanyaları,
- Belirli günlerde yapılan atık toplama programları
ile kağıt atığın ayrı toplanmasını teşvik ediyor. Kurumsal firmaların da bu belediye altyapısıyla iş birliği yapması, sistemin bütünlüğü açısından önem taşıyor.
Kağıt Atık Kutusu itarlo
Sık Sorulan Sorular
Kağıt atık olarak neler değerlendirilebilir?
Genel olarak ofis kağıtları, fotokopi kağıdı, gazete, dergi, karton kutu, koli, ambalaj kağıtları, broşür ve kataloglar kağıt atık kategorisine girer. Islanmış, yağlanmış, yoğun kirlenmiş veya gıda ile temas sonucu yapısı bozulmuş kağıtlar ise her zaman geri dönüşüme uygun olmayabilir.
Kağıt atıklar neden diğer çöplerden ayrı toplanmalı?
Kağıt atığı diğer evsel atıklarla karıştırmak, hem geri dönüşüm kalitesini düşürür hem de toplanan malzemenin ekonomik değerini azaltır. Temiz ve kuru şekilde ayrı toplanan kağıt; geri dönüşüm tesisleri için daha verimli, belediyeler için daha düşük maliyetli, çevre için ise daha az yük anlamına gelir.
Zımba telleri ve ataşlar kağıt geri dönüşümünü engeller mi?
Sanayi tipi büyük tesisler için hayır. Geri dönüşüm fabrikalarında “Hydrapulper” adı verilen dev kazanlar, kağıdı suyla hamur haline getirirken metal parçaları (zımba, ataş) merkezkaç kuvveti veya mıknatıslar yardımıyla ayıklar. Ancak ev tipi küçük kağıt öğütücüler kullanıyorsanız, makinenizin ömrü için bunları çıkarmak daha iyidir.
Parlak (kuşe) dergiler ve broşürler geri dönüştürülebilir mi?
Evet, dönüştürülebilir. Kuşe kağıtların üzerindeki parlaklık genellikle kil bazlı bir kaplamadan gelir. Geri dönüşüm sürecinde bu kil ayrıştırılır. Her ne kadar standart kağıda göre verimliliği (randımanı) biraz daha düşük olsa da, modern tesisler kuşe kağıtları işleyebilir.
Islak veya nemli kağıtlar geri dönüşüm kutusuna atılır mı?
Hayır. Nem, kağıdın küflenmesine neden olur ve bu küf, toplama kutusundaki diğer kuru kağıtlara da hızla bulaşır. Ayrıca ıslak kağıdın lif yapısı bozulur. Kağıtların kuru ve temiz olması, geri dönüşümün altın kuralıdır.
Yumurta kartonları (viyoller) tekrar geri dönüştürülebilir mi?
Yumurta kartonları, genellikle kağıdın en son geri dönüşüm aşamasıdır (liflerin en kısa olduğu hal). Bu nedenle teknik olarak bir kez daha kağıt olması çok zordur. Ancak biyobozunur oldukları için kompost yapımında kullanılabilirler veya temizlerse atık kutusuna atılabilirler; fakat verimlilikleri düşüktür.
Pencereli zarflar (plastik pencereli) nasıl atılmalı?
İdeal olan, zarfın üzerindeki şeffaf plastik pencereyi söküp plastik atığa, kalan kağıt kısmı ise kağıt atığa atmaktır. Ancak modern tesislerde bu plastikler de elek sistemlerinde ayrıştırılabildiği için, bütün halde atılması da (tesisin teknolojisine bağlı olarak) genellikle kabul edilebilir. Yine de manuel ayırma en garantisidir.
